Zakaz konkurencji po zatrudnieniu: menedżer i B2B

Zakaz konkurencji po zakończeniu zatrudnienia to klauzula, która może zablokować Twoją ścieżkę kariery na rok lub dwa, więc warto ją przeczytać równie uważnie jak zapis o wynagrodzeniu. Na umowie o pracę obowiązują ją przepisy Kodeksu pracy, które chronią pracownika, przede wszystkim obowiązek zapłaty odszkodowania. Na kontrakcie B2B zasady wynikają głównie z samej umowy i Kodeksu cywilnego, a ochrona jest słabsza. Różnica jest tak duża, że przy ofercie na stanowisko menedżerskie powinna wpływać na ocenę całego pakietu.

Dwa rodzaje zakazu konkurencji

Warto rozróżnić dwie sytuacje, które często są mylone.

Zakaz w trakcie zatrudnienia. Kodeks pracy przewiduje, że pracownik może być zobowiązany do powstrzymania się od prowadzenia działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy lub świadczenia pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność. To zakaz obowiązujący, dopóki pracujesz.

Zakaz po ustaniu zatrudnienia. To umowa na czas po zakończeniu pracy, którą zwykle zawiera się z pracownikami mającymi dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Zawiera się ją na piśmie, określa czas trwania zakazu i wysokość odszkodowania. Ten drugi rodzaj ma największe znaczenie dla planów zmiany pracy, i o nim głównie piszemy.

Etat: co gwarantuje Kodeks pracy

Przy umowie o pracę zakaz konkurencji po ustaniu zatrudnienia podlega przepisom, które chronią pracownika.

Forma pisemna. Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.
Odszkodowanie. Pracownik otrzymuje od pracodawcy odszkodowanie, które nie może być niższe niż 25% wynagrodzenia otrzymanego przez niego przed ustaniem stosunku pracy, przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu. Strony mogą ustalić więcej. Odszkodowanie może być wypłacane w ratach miesięcznych.
Okres zakazu określa umowa. Nie powinien być dłuższy, niż jest to uzasadnione ochroną interesów pracodawcy, a w praktyce spotyka się okresy od sześciu miesięcy do dwóch lat.
Zakres. Zakaz musi być określony: jakiego rodzaju działalności dotyczy, w jakim obszarze i jakie podmioty obejmuje. Zbyt ogólny zapis może być wadliwy.
Skutki naruszenia. Pracodawca może żądać zaprzestania naruszeń, zwrotu odszkodowania i dochodzić naprawienia szkody, zależnie od umowy i przepisów.
Kiedy pracodawca przestaje płacić. W ściśle określonych sytuacjach, na przykład gdy pracodawca nie wypłaca odszkodowania albo gdy pracownik naruszy zakaz, umowa wygasa lub może być rozwiązana, co zależy od okoliczności.

B2B i kontrakt menedżerski: słabsza ochrona

Przy kontrakcie B2B lub menedżerskim zakaz konkurencji jest zwykle zwykłą klauzulą umowną. Co to oznacza w praktyce?

Brak ustawowego minimum odszkodowania. Kodeks pracy nie ma tu zastosowania wprost. Rekompensata (jeśli w ogóle jest) wynika z umowy i bywa niższa niż 25%, a czasem jej nie ma.
Szerokie zakazy. W umowach spotyka się zakazy dotyczące konkurencji bezpośredniej i pośredniej, klientów, pracowników, a także długie okresy. Ich ważność może być oceniana przez sąd z perspektywy swobody umów i zasad współżycia społecznego, ale to droga procesowa i niepewna.
Kary umowne. Często towarzyszą zakazowi i bywają wysokie. Sąd może je miarkować, jeżeli są rażąco wygórowane, ale warto to ustalić jeszcze przed podpisem.
Zakaz podejmowania działalności w ogóle. Przedsiębiorca zobowiązany do powstrzymania się od działalności konkurencyjnej traci dochody, a nie otrzymuje wynagrodzenia. Dlatego rekompensata ma szczególne znaczenie.

Więcej o różnicach między formami zatrudnienia piszemy w artykule umowa o pracę czy B2B i w poradniku kontrakt menedżerski B2B: na co zwrócić uwagę.

Zakaz konkurencji członka zarządu

Członkowie zarządów spółek podlegają przepisom Kodeksu spółek handlowych, które nakładają na nich zakaz zajmowania się interesami konkurencyjnymi w trakcie pełnienia funkcji bez zgody spółki. Po zakończeniu kadencji dalsze ograniczenia wynikają z umowy: kontraktu menedżerskiego, uchwał lub odrębnej umowy o zakazie konkurencji. Przy stanowiskach zarządczych rozmowa o rekompensacie i okresie powinna odbyć się razem z negocjacją pakietu.

Jak wpływa to na zmianę pracy

Zakaz konkurencji ma trzy skutki praktyczne.

Ogranicza krąg możliwych pracodawców. Jeśli zakaz obejmuje całą branżę, nie możesz przejść do konkurenta, nawet jeśli oferta jest najlepsza.
Wydłuża start nowej pracy. Zakaz nie zawsze blokuje zatrudnienie, ale może wymagać zgody byłego pracodawcy albo zmiany zakresu obowiązków.
Wpływa na wartość oferty. Wynagrodzenie z odszkodowaniem za zakaz konkurencji bywa istotną częścią rekompensaty, o ile pracodawca faktycznie je płaci.

Dobry headhunter zapyta Cię o zakaz konkurencji na wczesnym etapie, bo ma on wpływ na to, które oferty są realne. Więcej o rozmowie z konsultantem piszemy w poradniku rozmowa z headhunterem.

Co zrobić przed podpisaniem umowy

Przeczytaj klauzulę dokładnie. Sprawdź czas, zakres (branża, region, rodzaj działalności), definicję konkurenta, odszkodowanie i sposób wypłaty.
Policz skutki. Jak długo możesz nie pracować w swojej branży i jaka rekompensata Cię czeka? Czy potrafisz utrzymać się w tym czasie?
Negocjuj. Możesz poprosić o skrócenie okresu, zawężenie zakresu, wyższe odszkodowanie, wypłatę w ratach bez opóźnień, możliwość zwolnienia z zakazu za zgodą pracodawcy lub rezygnację pracodawcy z zakazu przy rozwiązaniu umowy.
Ustal, kiedy zakaz ma zastosowanie. Czy obejmuje każde rozwiązanie umowy, czy tylko niektóre? Czy dotyczy także zwolnienia przez pracodawcę?
Zapytaj o klauzule dodatkowe: niepozyskiwanie klientów, niepozyskiwanie pracowników, poufność, kary umowne.
Sprawdź szczególnie umowy B2B, gdzie ochrona z Kodeksu pracy nie działa.
Zapisz ustalenia. Rozmowy ustne nie są podstawą zakazu ani odszkodowania.

Jeśli już obowiązuje Cię zakaz

Gdy rozważasz nową ofertę i masz zakaz konkurencji po poprzednim zatrudnieniu:

Przeczytaj umowę i sprawdź, czy zakaz nadal obowiązuje i czy pracodawca wypłaca odszkodowanie.
Oceń, czy nowa praca jest konkurencyjna w rozumieniu umowy: zakres działalności, produkty, klienci.
Nie ujawniaj nowemu pracodawcy informacji objętych tajemnicą przedsiębiorstwa.
Poinformuj nowego pracodawcę. Nie ukrywaj zakazu. Może on negocjować z poprzednim pracodawcą zwolnienie z zakazu albo dostosować zakres obowiązków.
Nie przekazuj informacji poufnych poprzedniego pracodawcy, nawet jeśli zakaz konkurencji wygasł. Obowiązek poufności może trwać dłużej.

Rola agencji rekrutacyjnej

Konsultant nie udziela porad prawnych, ale zadaje pytania, które pomagają rozpoznać problem: czy masz zakaz konkurencji, na jaki okres, czy otrzymujesz odszkodowanie i jaki jest okres wypowiedzenia. Dzięki temu proces można zaplanować realistycznie, a firmę przygotować na ewentualne opóźnienie. Na etapie oferty konsultant pomaga omówić elementy pakietu, w tym zakaz konkurencji u nowego pracodawcy. Jeśli myślisz o zmianie pracy, przeczytaj także kontroferta od pracodawcy, a zasady współpracy z kandydatami znajdziesz na stronie dla kandydatów.

Najczęstsze pytania

Co to jest zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy?

To umowa, w której pracownik zobowiązuje się, że przez określony czas po zakończeniu zatrudnienia nie będzie prowadził działalności konkurencyjnej ani pracował u konkurenta, a pracodawca płaci mu za to odszkodowanie. Kodeks pracy dopuszcza ją wobec pracowników mających dostęp do szczególnie ważnych informacji.

Ile wynosi odszkodowanie za zakaz konkurencji?

Zgodnie z Kodeksem pracy odszkodowanie nie może być niższe niż 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy, przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu. Strony mogą ustalić wyższą kwotę.

Czy zakaz konkurencji obowiązuje na kontrakcie B2B?

Tak, jeśli strony umówiły się na niego w umowie. Przepisy Kodeksu pracy o odszkodowaniu nie stosują się wprost do umów B2B, więc o wysokości rekompensaty i zasadach decyduje treść umowy, w granicach przepisów Kodeksu cywilnego. Często nie ma żadnego odszkodowania.

Czy zakaz konkurencji można negocjować?

Tak. Przed podpisem warto negocjować okres, zakres (branża, region, rodzaj działalności), wysokość odszkodowania, sposób wypłaty i warunki zwolnienia z zakazu. Po podpisaniu możliwości są ograniczone.

Co grozi za złamanie zakazu konkurencji?

Zależy od umowy: utrata odszkodowania, obowiązek jego zwrotu, kary umowne lub odszkodowanie na zasadach ogólnych. Wysokość kar umownych bywa przedmiotem sporów, a sąd może ją miarkować.

Masz ofertę z klauzulą zakazu konkurencji i nie wiesz, jak ją ocenić? Porozmawiaj z konsultantem Integratalent o strukturze oferty. Dla kandydatów nasza usługa jest bezpłatna.

Zakaz konkurencji po zakończeniu pracy: co menedżer powinien wiedzieć przed podpisaniem umowy